Mikołajki to święto o głębokiej tradycji. Już w XVIII wieku dzieci otrzymywały różne drobiazgi - złocone jabłka, pierniczki, krzyżyki. Obchodzone są na cześć świętego Mikołaja z Myry, biskupa. Zwiastują zbliżające się święta Bożego Narodzenia.
Święty Mikołaj urodził się prawdopodobnie w zamożnej rodzinie w Patara, położonej w zachodniej Lykii, prowincji Azji Mniejszej, ówcześnie należącej do Grecji, a obecnie na terytorium Turcji. Legenda głosi, że urodził się pomiędzy rokiem 280, a 286, inne źródła wymieniają rok 250 albo 260. Rodzice pozostawili mu niemałą fortunę, którą on sam rozdał ubogim.
W roku 300 został wybrany biskupem zaniedbanej djecezji w stolicy Myry, zarządzaniem której zajął się z wielkim oddaniem i wiarą. To tam zasłynął najpierw ze swojej świętości, poświęcenia i cudów. W początkach IV wieku, kiedy to prześladowanie chrześcijan rozciągnęło się na całe Imperium Rzymskie, Święty Mikołaj został uwięziony i zmuszony do opuszczenia rodzinnych stron. W 313 roku cesarz Konstantyn uprawomocnił chrześcijaństwo. Mikołaj został uwolniony i zezwolono mu na powrót do swojej djecezji. Legenda głosi, że obecny na zebraniu rady municypialnej Nicei w 325 roku publicznie potępił Arianizm. U schyłku swego życia złożył wizytę Ojcu Świętemu w Rzymie.
Święty Mikołaj zmarł prawdopodobnie 6 grudnia, około roku 350 i został pochowany w Myrze (dzisiaj znanej jako Demre w Turcji). Po zajęciu Myry przez Saracenów, jego relikwie zostały wykradzione w 1087 roku przez włoskich kupców i przeniesione do Bari na południe Włoch, gdzie - jak głosi legenda - Mikołaj zatrzymał się w czasie swej pielgrzymki do Rzymu. Dla upamiętnienia tego faktu wzniesiono kościół, który wyświęcił papież Urban II.
W całej Polsce utarło się, że to w nocy z 5 na 6 grudnia Mikołaj odwiedza najmłodszych. Mikołajkowe tradycje różnią się jednak znacznie w wielu regionach kraju. Według ludowych tradycji, Święty Mikołaj jest patronem pasterzy i bydła, które chroni przed wilkami. Dlatego właśnie 6 grudnia pasterze składali mu specjalne ofiary w postaci wieńców z lnu i konopi, kładąc na nich jaja kurze i gęsie. Tego dnia prowadzono też na plebanię owce i baranki.
W niektórych krajach Św. Mikołaj uchodzi za patrona szczęśliwych małżeństw, do którego swoje prośby zanoszą samotne panny oczekujące cudownej interwencji Opatrzności.
Gdzie indziej jest on opiekunem piekarzy, na pamiątkę rozdania chleba, jakie miało miejsce w Myrze dotkniętej głodem.
Portretowany z kotwicą, patronuje marynarzom, rybakom i handlarzom morskim. Miał zapewnić bezpieczeństwo na morzu i szczęśliwy powrót do portu.
W Polsce Św. Mikołaj przynosi dzieciom prezenty, takie jak słodycze, czy inne drobiazgi. Zazwyczaj wkłada je do butów, bądź pod poduszki.
Znany jako St. Nicolaus i od niego wywodzący się Santa Claus dzieciom w USA, Wielkiej Brytanii, Szwecji i innych krajach przynosi prezenty, które niezmiennie każdego roku podrzucane są do wywieszanych przy kominku skarpet, czy wystawianych bucików.
